نقشه دهنی

نقشه ذهنی (mindmap) روشی فوق‌العاده برای یادداشت‌برداری و یادگیری است که مطابق با روش طبیعی مغز شماست! با کمک نقشه ذهنی می‌توانید یک لیست طولانی از اطلاعات یکنواخت را به یک نمودار رنگارنگ، به یاد ماندنی و سازمان یافته تبدیل کنید! نقشه ذهنی یا مایندمپ می‌تواند به عنوان یک سیستم مدیریت محتوای ساده استفاده شود و این امکان را به شما می‌دهد که داده‌های خود را در یک مکان متمرکز، ذخیره و سازماندهی کنید. همچنین نقشه ذهنی روشی آسان برای طوفان فکری و بدون نگرانی از نظم و ساختار است و این امکان را به شما می‌دهد تا به ایده‌های خود را ساختاری بصری دهید و به تجزیه و تحلیل آنها بپردازید. در نقشه ذهنی، ما یادداشت‌هایی را ایجاد می‌کنیم که مغز ما عاشق آن باشد!

نقشه ذهنی چیست؟

تعاریف مختلفی برای نقشه ذهنی وجود دارد که ما ۴ مورد را نوشته‌ایم:

  • نقشه ذهنی نموداری برای نمایش وظایف، کلمات، مفاهیم یا مواردی است که با استفاده از یک طرح گرافیکی غیر خطی در اطراف یک مفهوم مرکزی ترتیب داده می‌شوند، که به کاربر امکان می‌دهد یک چارچوب بصری در اطراف یک مفهوم اصلی بسازد.
  • نقشه ذهنی نموداری است که برای سازماندهی اطلاعات بصری استفاده می‌شود.
  • نقشه ذهنی روشی گرافیکی برای نمایش ایده‌ها و مفاهیم است. یک ابزار تفکر بصری که به شما در تجزیه و تحلیل بهتر، درک، یادآوری و تولید ایده‌های جدید کمک می‌کند که قدرت آن در سادگی آن نهفته است!
  • نقشه ذهنی یک نمایش بصری از اطلاعات سلسله مراتبی است که شامل یک ایده اصلی است و توسط شاخه‌های مرتبط احاطه شده است.

مزایای نقشه ذهنی

نقشه ذهنی به شما کمک می‌کند تا:

  • هر دو نیمکره مغز خود را به کار گیرید و با ایجاد بارش فکری در مغزتان هر ایده یا مفهومی را به خاطر بسپارید؛
  • درک بهتری از ایده‌ها و مفاهیم و روابط بین آنها داشته باشید و در نتیجه فرآیند فکری را تسهیل می‌کند؛
  • با سازماندهی ایده‌ها و مفاهیم، اطلاعات را به راحتی یاد بگیرید و به سرعت به یاد بیاورید؛
  • ذهنی خلاق‌تر با ایده‌های بهتر داشته باشید.

قوانین و قواعد رسم نقشه ذهنی

گام اول:تمام نقشه‌های ذهنی با یک مفهوم یا ایده اصلی شروع می‌شوند، بنابراین انتخاب آن ایده یا موضوع اولین قدم است. با ایجاد یک تصویر یا نوشتن کلمه‌ای کلیدی در مرکز صفحه که بیانگر ایده اصلی است، شروع کنید.

گام دوم:از ایده اصلی، شاخه‌هایی (به شکل منحنی) در جهت عقربه‌های ساعت ایجاد کنید. سپس روی هر کدام یک کلمه کلیدی بنویسید، که مربوط به موضوع اصلی باشد. برای هر شاخه یک رنگ مجزا در نظر بگیرید و ابتدای شاخه پهن‌تر از انتهای آن باشد.

گام سوم:شاخه‌های فرعی را ایجاد کنید که از شاخه‌های اصلی سرچشمه می‌گیرند. این زیر شاخه‌ها همچنین شامل کلماتی خواهند بود که در مورد موضوع شاخه‌ای که از آن سرچشمه می‌گیرند، توضیح می‌دهند. زیرشاخه‌ها به توسعه و تبیین مضامین کلی نقشه ذهنی کمک می‌کنند. زیر شاخه‌ها نازکتر از شاخه‌‌های اصلی و با شاخه اصلی مرتبط، همرنگ باشند.

گام چهارم:برای هر شاخه یک تصویر در نظر بگیرید.

نکته: تعداد شاخه‌ها بین ۴ تا ۷ عدد باشد.

ضرورت استفاده از کلمه کلیدی در نقشه ذهنی چیست؟

اگر از شما بخواهم که به خانه خود فکر کنید… چه اتفاقی می‌افتد؟ احتمالاً شروع به فکر کردن درباره کلمات دیگر می‌کنید یا تصاویری در مغز شما ظاهر می‌شوند! مواردی مانند شام، خواب، پدر و مادر، شریک زندگی، نظافت و غیره به ذهنتان خطور می‌کند. اگر بخواهیم یک موضوع را به یاد بیاوریم لازم است برای آن موضوع یک نکته ارجاعی خاص داشته باشیم، این ارتباط بین یک موضوع با موضوع دیگر که کمک می‌کند مطلب را بهتر به ذهن بسپاریم و سپس به یاد بیاوریم اصطلاحا قلاب نامیده می‌شود.

چرا باید از تصاویر و رنگ‌ها در نقشه ذهنی استفاده کنیم؟

برای تحریک کل مغز، شما باید از تعدادی تصویر و رنگ‌های مختلف استفاده کنید. کلمات سمت چپ مغز را تحریک می‌کنند و نیمکره سمت راست توسط رنگ‌ها و تصاویر تحریک می‌شود. بنابراین باید این موارد را به نقشه ذهنی خود اضافه کنید تا مطمئن شوید کل مغز خود را تحریک کرده‌اید. به گفته تونی بوزان: اشکال معمولی یادداشت‌برداری که شامل پاراگراف‌های متن هستند، به راحتی قابل یادآوری نیست؛ زیرا آنها فقط از سمت چپ مغز استفاده می‌‌کنند، یادداشت برداری به روش معمولی ما را به حالت خلسه یا نیمه خواب سوق می‌دهد، زیرا الگوهای تفکر ما را کاملاً منعکس نمی‌کند و برای کمک به یادآوری کارآمد نیست.

بوزان استدلال می‌کند که یادداشت‌های معمولی خواننده را وادار می‌کند تا اطلاعات را از چپ به راست و از بالا به پایین صفحه اسکن کند. اما اولویت طبیعی مغز این است که کل صفحه را به روشی غیر خطی اسکن کند.

ضرورت استفاده از خط‌های دارای انحنا چیست؟

استفاده از خط‌های انحنادار موجب استفاده بهینه از فضا می‌شود. خطوط مستقیم خیلی سریع شروع به برخورد و بسته شدن توسعه ایده‌ها می‌کنند، در حالی که خط‌های انحنادار به بسیاری از ایده‌ها در سطوح عمیق‌تر اجازه انشعاب می‌دهند. دلایل دیگری هم برای استفاده از خط‌‌های انحنادار در نقشه ذهنی وجود دارد مثل:

  • خطوط مستقیم خسته کننده هستند؛
  • شاخه‌های خمیده، ساختارهای طبیعت را منعکس می‌کنند. مثل درخت؛
  • شبکه‌های منحنی در نقشه‌های ذهنی شبیه به شبکه‌های عصبی در مغز هستند؛
  • خطوط مستقیم سفت و سخت هستند در حالی که منحنی‌ها انعطاف‌پذیرند.

روش‌های رسم نقشه ذهنی

  •  رسم نقشه‌ ذهنی روی کاغذ
  • رسم نقشه ذهنی با نرم‌افزار

نرم‌افزارهای رسم نقشه ذهنی

نرم‌افزارهای بسیاری برای رسم نقشه ذهنی استفاده می‌شوند از جمله:

  •       XMind
  •       MindMapper
  •       iMindMap
  •       و…

در بین این نرم‌افزارها، نرم‌افزار iMindMap یکی از بهترین آنهاست. به جز این نرم‌افزارها که به طور اختصاصی برای رسم نقشه ذهنی طراحی شده‌اند، شما می‌توانید با نرم‌افزارهایی مانند پاورپوینت یا حتی ویزیو هم نقشه‌های ذهنی خودتان را رسم کنید. اگر دوست دارید آموزش زیر را هم مطالعه کنید:

۵ روش برای رسم نقشه ذهنی با نرم‌‌افزار visio

iMindMap چیست؟

یک نسخه از نرم‌افزار رسم نقشه ذهنی از شرکت ThinkBuzan است. این تنها نرم‌افزاری است که به طور رسمی توسط تونی بوزان تأیید شد و اصول نقشه نگاری ذهن او را از نزدیک دنبال می‌کند. تولیدکنندگان این نرم‌افزار، iMindMap9 را به شرح زیر توصیف می‌کنند:فضای تفکر دیجیتالی که برای ایده‌های طوفان مغزی، نمایش بصری اطلاعات، برنامه‌ریزی برنامه‌ها، سازماندهی و مدیریت وظایف و نمایش ارائه‌های بی‌نظیر طراحی شده است.

نرم‌افزار iMindMap یک نرم‌افزار فوق‌العاده و جذاب برای رسم نقشه‌های ذهنی است. این تنها نرم‌افزاری است که به طور رسمی توسط تونی بوزان، ابداع کننده روش نقشه ذهنی تأیید شد و اصول نقشه نگاری ذهن او را بهتر دنبال می‌کند. تولیدکنندگان این نرم‌افزار، iMindMap را به شرح زیر توصیف می‌کنند: فضای تفکر دیجیتالی که برای ایده‌های طوفان مغزی، نمایش بصری اطلاعات، برنامه‌ریزی برنامه‌ها، سازماندهی و مدیریت وظایف و نمایش ارائه‌های بی‌نظیر طراحی شده است.

مزایای استفاده از نرم‌افزار iMindMap

با نرم افزار iMindMap می‌توانید:

  • به سرعت نقشه‌های ذهنی خیره کننده ایجاد کنید؛
  • بصورت خودکار ارائه‌های چشمگیر تولید کنید؛
  • فرایندهای پیچیده را به راحتی برنامه‌ریزی و سازماندهی کنید؛
  • یادداشت برداری و خلاصه کردن کتاب‌ها و گفتگوها را به سادگی انجام دهید؛
  • از مطالعه و بهبود نتایج یادگیری لذت ببرید؛
  • بدون هیچ محدودیتی ایده‌های خود را تولید کنید.

روش کار با نرم‌افزار iMindMap

بعد از دانلود نرم‌افزار iMindMap9 از سایت معتبر و نصب آن در سیستم خود روی آیکن آن کلیک کنید تا برنامه اجرا شود. بعد از اجرای برنامه صفحه زیر را می‌بینید در قسمت Choose a View گزینه ۳ گزینه پیش‌روی شماست.

  1. Brainstorm (بارش فکری)
  2. Mind Map (نقشه ذهنی)
  3. Action
رسم نقشه ذهنی با imindmap

در این آموزش و آموزش بعدی به صورت اجمالی در مورد ۲ گزینه Brainstorm و Action توضیح خواهم داد؛ اما اساس آموزش ما گزینه MindMap است.

۱- BrainStorm

فرض کنید قرار است یک جلسه بارش فکری برگزار کنید و در این جلسه از کارمندان شرکت خود بخواهید ایده‌های خود را در ارتباط با موضوع موردنظر مطرح کنند. برای این کار روی BrainStorm کلیک کنید و سپس در سمت راست در کادر Name نام موردنظر را تایپ کنید. حالا روی Start کلیک کنید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

در اینجا یک تخته مجازی از جنس چوب پنبه روبروی شما نمایش داده می‌شود!

رسم نقشه ذهنی با imindmapحالا می‌توانید ایده‌های هر یک از افراد را روی این تخته قرار دهید. برای این کار از سربرگ BrainStorming روی Idea کلیک کنید و سپس روی تخته کلیک کنید حالا کادری باز می‌شود در آن، متن ایده را تایپ کنید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

می‌توانید ایده‌هایی که به هم مرتبط هستند در یک گروه قرار دهید. برای این کار روی Group کلیک کنید و ایده‌های مرتبط را در آن قرار دهید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

۲- MindMap

برای رسم نقشه ذهنی روی MindMap کلیک کنید. می‌توانید از قسمت پایین نوع Style را تغییر دهید. که همان حالت Buzan Mind Map مناسب‌تر است. سپس یک تصویر برای ایده اصلی انتخاب کنید. می‌توانید از الگوهای آماده نرم‌افزار استفاده کنید و یا با کلیک روی Brows یک تصویر که در سیستم شما موجود است را انتخاب کنید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

حالا ایده اصلی در مرکز صفحه قرار می‌گیرد. در اینجا من یک تصویر از سیستم خودم انتخاب کردم.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

اگر روی تصویر کلیک کنید کادری باز می‌شود که می‌توانید در آن کلمه کلیدی ایده اصلی را تایپ کنید.

  1. با استفاده از این گزینه می‌توانید فونت متن را تغییر دهید؛
  2. با استفاده از این گزینه سایز فونت را تغییر دهید؛
  3. با استفاده از این گزینه متن را توپر کنید؛
  4. با استفاده از این گزینه متن را مورب کنید؛
  5. با استفاده از این گزینه رنگ متن را تغییر دهید.

نکته: با استفاده از مربع‌های آبی رنگ اطراف تصویر سایز تصویر را تغییر دهید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

افزودن پس‌زمینه (Background)

می‌توانید برای صفحه، یک تصویر را به عنوان پس‌زمینه قرار دهید. برای این کار روی صفحه راست کلیک کنید و گزینه Add Background Image را انتخاب کنید. سپس عکس موردنظرتان را انتخاب کنید و روی Open کلیک کنید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

افزودن شاخه‌ها

در دو طرف ایده اصلی دو علامت + قرار دارد وقتی روی آنها قرار می‌گیرید ۳ حالت برای شما نمایش داده می‌شود:

  1. رسم به صورت کادری
  2. رسم به صورت شاخه‌ای
  3. رسم به صورت فلش
رسم نقشه ذهنی با imindmap

حالت اول: روی حالت اول ماوس را نگه دارید و به سمت دلخواه بکشید و رها کنید در کادر می‌توانید کلمه کلیدی موردنظر را برای شاخه بنویسید.

حالت دوم: اگر روی حالت شاخه‌ای کلیک ماوس را ببرید و سپس بکشید و رها کنید فقط یک شاخه رسم می‌شود، که حالت استاندارد نقشه ذهنی هم همین مورد است.

حالت سوم: برای ارتباط بین شاخه‌ها استفاده می‌شود.

بعد از اینکه شاخه را رسم کردید برای نوشتن کلمه کلیدی روی آن کلیک کنید کادری باز می‌شود. همانند ایده اصلی می‌توانید در کادر کلمه کلیدی موردنظر را تایپ کنید و سایز و فونت و… را تغییر دهید در این کادر ۴ گزینه دیگر برای تغییر شاخه رسم شده در اختیار دارید:

  1. Color
  2. Branch Image
  3. Branch Art
  4. Format
رسم نقشه های ذهنی با imindmap

با استفاده Color رنگ شاخه را تغییر دهید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

با استفاده از Branch Image و جابجایی نوار لغزنده انحنای شاخه را تغییر دهید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

با استفاده از Branch Art شکل شاخه را تغییر دهید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

با کلیک روی Format پنجره مربوط به آن باز می‌شود و می‌توانید رنگ و انحنای شاخه را تغییر دهید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

نکته: برای تغییر انحنای شاخه، از نقاط روی شاخه هم می‌توانید استفاده کنید.

برای رسم زیر شاخه‌ها هم به همین روش، مسیر را تا نقطه پایان ادامه دهید.

ابزارهای موجود در پنل سمت راست صفحه

رسم نقشه ذهنی با imindmap

در این پنل ابزارهای زیر قرار دارند:

  1. Notes
  2. Image
  3. Icons
  4. Attachments
  5. Flowchart
  6. Snippets
  7. Project
رسم نقشه ذهنی با imindmap

که ما در اینجا به معرفی ۳ گزینه اول می‌پردازیم.

درج یادداشت (Notes)

برای درج یادداشت ابتدا ایده اصلی یا شاخه‌ها را انتخاب کنید سپس روی Notes کلیک کنید. با استفاده از ابزارهای موجود در این قسمت یادداشت خود را ویرایش کنید.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

درج تصویر (Image)

برای درج تصویر روی شاخه موردنظر کلیک کنید و سپس ابزار Image  را انتخاب کنید و تصویر مورد نظر را درج کنید.

  1. با استفاده از Search تصویر موردنظر را جستجو کنید؛
  2. با استفاده از Recent تصاویری که اخیرا استفاده کرده‌اید، درج کنید؛
  3. با استفاده از Favorites ازتصاویر مورد علاقه خود استفاده کنید؛
  4. با استفاده از Brows از مکان موردنظر در سیستم تصویر موردنظر را درج کنید.
رسم نقشه ذهنی با imindmap

درج آیکن (Icon)

برای درج آیکن روی قسمت‌های مختلف نقشه ذهنی می‌توانید از آیکن‌های موجود در نرم‌افزار استفاده کنید، که در گروه‌های مختلف دسته‌بندی شده‌اند.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

معرفی سربرگ‌های نرم‌افزار

سربرگ Home

در سربرگ  Home 6 بخش قرار دارند که عبارتند از:

  • View
  • Formatting
  • Editing
  • Clipboard
  • Layout
  • Move
رسم نقشه ذهنی با imindmap

در اینجا ما معرفی برخی از ابزارها می‌پردازیم:

۱-در بخش view با کلیک روی Brainstorm به نمای Brainstorm که در ابتدای این آموزش به آن اشاره شد، می‌روید و تصاویر و متن‌های موجود در نقشه ذهنی شما در گروه‌های مختلف به صورت خودکار دسته‌بندی می‌شود.

رسم نقشه ذهنی با imindmap

۲-با کلیک روی MindMap در نمای MindMap قرار می‌گیرید.

۳-گزینه Share و Presentation مربوط به خروجی گرفتن از نقشه ذهنی است که در آموزش بعدی به صورت مفصل به بیان آن می‌پردازم.

۴-با استفاده از ابزارهای بخش Formatting به ویرایش متن‌های نقشه ذهنی بپردازید.

۵-با استفاده از Clean Up به صورت خودکار فضای اضافی بین شاخه‌ها و زیر شاخه‌های نقشه ذهنی از بین می‌رود.

سربرگ Insert

در سربرگ Insert 6 بخش قرار دارند که عبارتند از:

  • Branch
  • Branch Items
  • Map Elements
  • Illustration
  • Map Snippets
  • Comment
رسم نقشه ذهنی با imindmap
  • با استفاده از ابزارهای بخش Branch Items می‌توانید به نقشه ذهنی یادداشت و یا موردی را اضافه و یا ضمیمه کنید.
  • با استفاده از ابزار Central Idea تصویر ایده اصلی خود را ویرایش کنید.
  • با استفاده از ابزارهای بخش Illustration به قسمت‌های مختلف نقشه ذهنی تصویر یا آیکن اضافه کنید.

سربرگ Layout

در سربرگ Layout 3 بخش قرار دارند که عبارتند از:

  • Printing
  • SmartLayout
  • Visible
رسم نقشه ذهنی با imindmap
  • با استفاده از ابزارهای بخش SmartLayout می‌توانید فاصله بین شاخه‌ها و زیر شاخه‌ها را تنظیم کنید.

سربرگ Design

در سربرگ Design هم ۳ بخش قرار دارند که عبارتند از:

  • Map Style
  • Current Style
  • Background
رسم نقشه ذهنی با imindmap
  • با استفاده از استایل‌های موجود در بخش Map Style شکل گرافیکی شاخه‌ها و زیرشاخه‌ها را تغییر دهید؛
  • با استفاده از ابزارهای بخش Current Style رنگ و شکل و فونت متن شاخه‌ها و زیر شاخه‌ها را تغییر دهید و سپس استایل سفارشی خود را بسازید و با استفاده از Save Style آن را ذخیره کنید؛
  • با استفاده از بخش Background رنگ پس‌زمینه صفحه را تغییر دهید.

سربرگ View

در سربرگ View 4 بخش ابزار قرار دارند که عبارتند از:

  • Zoom
  • Details
  • Filter
  • Show
رسم نقشه ذهنی با imindmap
  • با استفاده از Zoom In و Zoom Out می‌توانید میزان بزرگنمایی را تغییر دهید؛
  • با استفاده از Expand All زیر شاخه‌ها نمایان می‌شوند؛
  • با استفاده از Collapse All زیر شاخه‌ها پنهان می‌شوند؛
  • با استفاده از ابزار Show/Hide قسمت‌هایی مثل یادداشت‌ها و… را پنهان یا آشکار کنید.

سربرگ Tools

در سربرگ Tools 4 بخش قرار دارند که عبارتند از:

  • Proofing
  • Support
  • Product
  • Account
رسم نقشه ذهنی با imindmap

جمع‌بندی

در این آموزش با مفهوم، تعاریف، قوانین و مزایای نقشه ذهنی آشنا شدید و همچنین روش کار با نرم‌افزار iMindMap9 آموختید. در آموزش بعدی روش‌های مختلف خروجی گرفتن از نقشه ذهنی با نرم‌افزار iMindMap9 را بیان می‌کنیم.